### 2.2. Biletvindauget

Grensesnittet for GIMP er tilgjengeleg i to modus: enkeltvindauge-modus (normalinnstillinga) og multivindauge-modus. Det siste kan veljast ved å fjerna merkinga for Vindauge → Enkelvindauge-modus.

Når du opnar GIMP utan eit ope bilete, ser biletvindauget ut til å vera borte i enkeltvindauge-modus. I multivindauge-modus er biletvindauget synleg, sjølv om det ikkje er noko bilete der.

Vi vil byrja med ei gjennomgåing av dei komponentane som er brukte i normalinnstillinga for eit vanleg biletvindauge. Nokre av desse komponentane kan fjernast ved å bruka vala i menyen Vis.

Figur 3.4. Biletarealet i enkeltvindauge-modus

Figur 3.5. Biletvindauget i multi-vindauge-modus

| Notat
Sjølv om det i enkelvindauge-modus ikkje er eit eige biletvindauge, vil vi likevel bruka nemninga «biletvindauget» om det området biletet er i.

1. Tittellinja: Tittellinja i eit bildevindauge utan bilete viser «GNU bilethandsamingsprogram». Når vindauget inneheld eit bilete, vert biletnamnet og ein del spesifikasjonar vist i tittellinja. Kva for spesifikasjonar som vert viste i tittellinja er avhengig av innstillingane som er sette i brukarinnstillingane. Sidan tittellinja vert laga av operativsystemet og ikkje av GIMP, vil kva som kjem fram vera avhengig av samspelet mellom operativsystemet, vindaugehandsamaren og/eller temaet.

   Dersom du har opna eit bilete i eit anna format enn xcf er dette biletet likevel eigentleg «importert» som ei xcf-fil. Originalnamnet vert vist i statuslinja i biletvindauget.

   Når eit bilete er endra, vert dette vist med ei stjerne (*) framføre tittelen.

2. Hovudmenyen: Like under tittellinja finn du hovudmenyen (dersom du ikkje har vald å gjera han usynleg). Denne menyen gjev deg tilgang til det meste du kan gjera med eit bilete. Du kan også få tilgang ved å høgreklikka på biletet for å opna sprettoppmenyen, [1] eller ved å venstreklikka på pilspissen i øvre, venstre hjørne dersom du finn dette enklare. Denne pilspissen vert kalla «menyknappen» og er omtalt nedanfor. Mange av menyfunksjonane kan også nåast frå tastaturet som snartastar ved, som oftast, å halda nede Alt-tasten og trykkja den bokstaven som er understreka i menyen. Endeleg kan du også definera dine eigne snartastar dersom du opnar dialogvindauget for tastatursnarvegane.

3. Menyknappen: Klikk på denne knappen for å få fram menyen som eige menyfelt. Er særleg aktuelt når du brukar fullskjerm-modus. Du kan også få fram menyen når du treng han ved å trykkja Shift+F10.

4. Linjal: I normaloppsettet er det synlege linjalar over og til venstra for biletet. Dette for å vise koordinata til musepeikaren inne i biletet. Til vanleg viser linjalane biletpunkt (pikslar), men dette kan du endre. Sjå nedafor.

   Ein av dei viktige bruksmåtane for linjalane er å laga hjelpelinjer. Klikkar du på ein linjal og dreg musepeikaren inn på biletet, vert det laga ei hjelpelinje på biletet. Slike hjelpelinjer er nyttige når du ønskjer å plassera noko nøyaktig. Hjelpelinjene kan flyttast ved å klikka på dei og dra dei til ny posisjon, eller du kan flytta dei heilt ut av biletet for å verta kvitt dei. Du kan ha fleire hjelpelinjer i biletet samstundes.

   I linjalområdet vert musepeikaren vist som to små pilspissar som peiker vassrett eller loddrett.

5. Snarmaske av/på: Nede i venstre hjørne av biletvindauget finn du knappen for å veksla mellom snarmaska av eller på. Når snarmaska er på, vert knappen omkransa av ei raud ramme. Sjå Snarmaske for nærare detaljar om dette svært nyttige verktøyet.

6. Peikarkoordinat: Nede til venstre finn du koordinata for peikaren. I praksis er dette som oftast koordinata for musepeikaren dersom du brukar mus. Dersom peikaren kjem utanfor biletet, vert koordinata viste i grått. Måleeiningane er dei same som du har sett for linjalane.

7. Måleeining: I normalsettinga vert det brukt pikslar (px) som måleeining på linjalane, men det kan av og til vera behov for andre måleeiningar. Du kan velje etter behov med denne menyen. (Merk at innstillingane i «Punkt for punkt» i Vis-menyen kan påverke måten biletet vert skalert på. Sjå Del 5.4, «Punkt for punkt» for nærare detaljar).

8. Forstørringsknappen. Det finst mange måtar å forstørre eller forminske visninga av biletet på (zoome biletet), men denne knappen er oftast den enklaste. Du kan skriva inn forstørringsgraden i tekstbokse for meir nøyaktig kontroll med forstørringa.

9. Statusområdet finn du nedst i biletvindauget. Normalt viser dette originalnamnet på bilet.xcf-fila og kor mykje minne biletet brukar. Du kan bruka Rediger → Brukarinnstillingar → Biletvindauge → Tittel og status for å tilpassa kva informasjon som skal visast i statuslinja. Ved tidkrevjande operasjonar viser statuslinja framgangen i operasjonen.

   | Notat
   Merk at mengda av minne som biletet brukar alltid er mykje større enn filstorleiken. For eksempel vil eit 70 Kb .PNG-bilete bruka 246 Kb minneplass når det vert vist på skjermen. Dette kjem mellom anna av at ei .PNG-fil neste alltid er lagra i komprimert format medan biletet vert sett opp i minnet ukomprimert. Ei anna årsak er at GIMP lagar kopiar av biletet til bruk i angrekommandoen.

10. Knappen Avbryt kan brukast til å bryte av tidkrevjande operasjonar. Denne knappen er ikkje alltid synleg.

    | Notat
    Nokre få programtillegg likar dårleg å verta avbrotne og demonstrerar dette ved å øydeleggja biletet. Kanskje like greitt å la programmet gjera seg ferdig, og så bruka «angre» etterpå.

11. Navigasjonskontroll: Dette er knappen nederst til høgre i biletvindauget. Klikk og hald (ikkje slepp museknappen) på navigasjonskontrollen for å visa førehandsvisinga av navigasjonen. Denne viser eit miniatyrbilete av bildet med det viste området utheva. Bruk navigasjonsførehandsvisinga for raskt å panorera til ein annan del av biletet flytt musa medan du held knappen nede. Navigasjonsvindauget er ofte den mest praktiske måten å navigera raskt rundt i eit stort bilde med berre ein liten del synleg. Sjå navigasjonsdialogvindauget for andre måtar å få tilgang til navigasjonsvindauget.

12. Inaktivt utfyllingsområde: Når biletet er mindre enn biletvindauget, skil dette utfyllingsområdet den gjeldande biletvisinga frå resten av brukargrensesnittet, slik at du kan skilja mellom dei. Du kan ikkje bruka filter eller andre operasjonar på det inaktive området.

13. Biletvisinga: Den viktigaste delen av biletvindauget er naturlegvis biletvisinga eller lerretet. Denne er plassert midt i vindauget, omgjeve av ei gul prikkelinje som markerar yttergrensa for biletet mot ein nøytral grå bakgrunn.

    I tillegg til navigasjonskontrollen nemnd ovanfor, kan du også panorere over biletet ved å bruka eit tastatur eller ei mus direkte:

    - Hald nede Shift-tasten for å panorere visinga i ønskt retning.

    - Bruk hjulet på datamusa for å rulla biletet loddrett (opp eller ned). Hald nede Shift-tasten for å rulla vassrett (til høgre eller venstre).

    - Viss datamusa har ein midtknapp, hald denne nede medan du dreg for å panere over biletet.

    - Du kan også halda nede mellomromstasten medan du flyttar musa.

    Du kan endra forstørringa av biletet på fleire måtar. Du kan bruka Forstørr-knappen nemnd tidlegare og forstørringsinnstillingane nemnde nedanfor. Du kan også bruka Ctrl saman med musehjulet, bruka kommandoen forstørr i menyen Vis og bruka forstørringsverktøyet.

14. Biletet følgjer biletvindauget. Dersom dette valet ikkje er avkryssa, vil visinga av biletet vera uforandra sjølv om du forandrer vindaugestorleiken. Dersom du t.d. gjer biletvindauget større, vil du sjå meir av biletet. Er knappen trykt inn, vil biletet forandre storleik i høve til biletvindauget slik at omlag den same delen av biletet vert vist. Visinga av biletet vert forstørra eller forminska i same grad som vindauget.

| Tips
Dra og slepp eit bilete inn i verktøykassen frå ein filutforskar for å opne biletet i sitt eige biletvindauge, eller altså eigentleg si eige biletfane. Når ei biletfil vert dradd og sleppt i lagdialogvindauget, vert fila lagt til i biletet som eit nytt lag.

Biletstorleiken og storleiken på vindauget kan vera ulike. Du kan tilpassa biletet til vindauget, og omvendt, med snartastane

- Ctrl + J: denne kommandoen endrar ikkje forstørringa, men tilpassar vindaugestorleiken til biletet. Dette er det same som å bruka Vis → Tilpass vindauget frå menyen.

- Ctrl + Shift + J: denne kommandoen tilpassar forstørringa slik at biletet passar i vindauget.

[1] Med Apple Macintosh og einknapps mus kan ein bruka Ctrl + museknappen i staden.

2. Hovudvindauge i GIMP |  | 2.3. Dialogvindauge og dokkpanel

Report a bug in GIMP Report a documentation error