### 3.6. Palettdialogvindauget

Ein palett er i GIMP ei samling fargar i tilfeldig orden. Du finn meir om dette, og om korleis du kan lage eigne palettar, i Del 8, «Palettar».

Palettdialogvindauget vert stort sett brukt for å velja kva for palett som skal vera den gjeldande, men du kan også bruka det for å laga dine eigne palettar. Nokre titals, nokså tilfeldig utvalde, palettar vert leverte saman med GIMP.

| Notat
Det er lett å forveksla palettdialogevindauget med Fargekart for indekserte fargar som er ein tabell med ei avgrensa mengd fargar brukte i indekserte bilete.

#### 3.6.1. Opna dette dialogvindauget

Dette er eit dokkpanel som kan limast inn i andre dokkpanel. Sjå nærare om dette i Del 2.3, «Dialogvindauge og dokkpanel».

Du har tilgang til det:

- frå hovudmenyen via Vindauge → Dokkpanel → Palettar,

- frå fanemenyen i eit anna dokkpanel ved å klikka på fanemenyknappen og velja Legg til fane → Palettar.

#### 3.6.2. Å bruka dialogvindauget

Du bestemmer kva for palett som skal vera den gjeldande ved å klikka på han i dialogvindauget. Samstundes kjem også paletthandsamaren opp slik at du mellom anna kan velja forgrunns- og bakgrunnsfarge ved å klikka på fargane i paletten. Du kan også bruka piltastane for å velja ein palett.

Dersom du dobbeltklikkar på namnet til ein palett kan du gi han eit nytt namn dersom dette er ein palett du har laga eller installert sjølv. Det er ikkje råd å gjera forandringar i dei førehandsinstallerte palettane. Dette er vanleg i GIMP. Du får heller ikkje lov til å gjera endringar i penslar, mønsterelement osv. som kjem ferdiginstallerte, berre i dei du lager eller installerer sjølv.

Rutenett/Liste-modus

  Figur 15.37. Palettdialogvindauget

  Tabell-vising

  Liste-vising

  Frå fanemenyen kan du velja om palettane skal visast som tabell eller på listeform. Vel du Vis som tabell, får du opp ei liste med bilete av alle palettane. Sidan du kan sjå mange palettar samstundes, er det nokså enkelt å velje ut den du ønskjer. Dersom du vel å lista opp på listeform, kjem palettane opp pent og pynteleg under kvarandre med ein miniatyr av paletten og namnet hans.

  Du kan tilpassa storleiken på fargecellene med valet Storleik på førehandsvisinga.

Tagging

  Du kan bruka taggar for å reorganisera visinga av palettane. Sjå Del 3.7, «Tagging».

Knappane i palettdialogvindauget

Det er tre knappar nedst har desse funksjonane:

Rediger denne paletten

  Denne knappen opnar Del 3.6.4, «Paletthandsamaren».

Opprett ein ny palett

  Sjå meir om denne knappen på Ny palett.

Dupliser denne paletten

  Sjå meir om denne knappen på Kopier palett.

Slett denne paletten

  Sjå meir om denne knappen på Slett palett.

Oppdater palettane

  Sjå meir om denne knappen på Oppdater palettane.

#### 3.6.3. Sprettoppmenyen for «Palettar»

Sprettoppmenyen for «Palettar» vert opna ved å høgreklikka i palettdialogvindauget eller frå fanemenyen ( ).

| Notat
Nokre av dei utlista menyoppføringane er avhengige av at versjon 3 av Python-tolkaren er installert for GIMP 3.0. Når dette vert skrive gjeld dette Forskyv paletten …, Palett til fargeovergang, Palett til repeterande fargeovergang og Sorter paletten ….

Redigere paletten …

  «Rediger paletten» er ein annan måte å opna Paletthandsamaren på. Du kan også opna vindauget ved å dobbeltklikka på ein palett i palettdialogvindauget eller ved å trykkja på knappen Rediger palett nedst i dialogvindauget.

Ny palett

  «Ny palett» opprettar ein ny palett, utan namn og utan fargeinnslag. Samstundes vert paletthandsamaren opna slik at du kan leggja til fargar. Den nye paletten vert automatisk lagra i den private `palettes`-mappa di når du avsluttar GIMP og vert henta inn i palettsamlinga di neste gong du startar GIMP.

Importer palett …

  Figur 15.38. Dialogvindauget for import av palettar

  Med kommandoen «Importer palett» kan du laga ein ny palett med fargane frå ein fargeovergang eller eit bilete. Dialogvindauget som kjem fram, har desse oppføringane:

  Vel kjelde

    Du kan importere paletten frå anten ein av GIMP sine fargeovergangar ved å velja frå den tilhøyrande menyen, eller frå kva ope bilete som helst, også her ved å velja frå den tilhøyrande meyen.

    To eigenskapar for bilete som kjelde. Desse er berre tilgjengelege for RGB-bilete:

    - Flett synlege: Viss dette valet er slått på, vert fargane henta frå alle synlege laga i biletet. Elles vert fargane henta frå det gjeldande laget.

      Sjå meir om denne knappen i ordforklaringar.

    - Berre markerte pikslar: Pikslane vert henta frå det valde laget eller alle synlege lag, avhengig av innstillinga i det førre valet.

    Du kan også importera paletter i GIMP sitt eige format `.gpl` eller dei følgjande palettformata.

    - Microsoft RIFF-palett (`.riff`)

    - Cascading Style Sheets palett (`.css`)

    - SwatchBooker palett (`.sbz`)

    - Adobe Color palett (`.aco`)

    - Adobe Color Book (`.acb`)

    - Adobe Swatch Exchange palett (`.ase`)

    - Photoshop binære fargepalett (`.act`)

    - Paint Shop Pro fargepalett (`.psp`)

  Namn på paletten

    Skriv inn eit namn på den nye paletten. Dersom du vel eit namn som finst frå før, vil det få eit tal, f. eks. «#1», i tillegg.

  Talet på fargar

    Normalinnstillinga er sett til 256 av fleire grunnar. Først fordi kvar fargeovergang inneheld 256 ulike fargar. Deretter fordi GIF-filer ikkje kan innehalda meir enn 256 fargar, og endeleg fordi indekserte bilete i GIMP ikkje kan innehalda meir enn 256 ulike fargar. (I den digitale verda er 256 eit greitt og rundt tal). Du kan likevel bruka så mange fargar du ønskjer. Når du skriv inn eit tal her, vil GIMP prøva å fordela dei tilgjengelege fargane jamt utover paletten.

  Kolonner

    Her bestemmer du kor mange kolonner paletten skal setjast opp med. Dette verkar berre inn på korleis paletten vert vist, og har ingen innverknad på bruken av paletten.

  Intervall

    Sjølv om talet på fargar er sett til maksimum, kan paletten likevel ikkje innehalda meir enn 10 000 fargar. Eit RGB-bilete kan innehalda mange fleire fargar enn dette. Valet Intervall er meint å redusera fargane til under 10 000 ved å samla fargar som er nokså like i ein farge. Sidan dette problemet ikkje finst ved 256 fargars indekserte bilete, vil intervall = 1 avgrensa paletten til 256 fargar. Inneheld biletet fleire fargar er valet kopla ut.

  Den importerte paletten vert automatisk lagra i den personlege `palettes`-mappa di når du avslutter GIMP og dukkar opp i palettdialogvindauget når du startar opp igjen GIMP.

Kopier palett

  Denne kommandoen lagar ein ny palett ved å kopiera den gjeldande paletten og opnar deretter for paletthandsamaren slik at du kan gjera dei nødvendige forandringane. Den redigerte paletten vert automatisk lagra i den personlege `palettes`-mappa di når du avsluttar GIMP og dukkar opp i palettdialogvindauget når du opnar GIMP igjen.

Flett saman palettane …

  Denne kommandoen er førebels ikkje tilgjengeleg, og vil alltid vera «gråa ut» som uverksam.

Kopier palettadressa

  Denne kommandoen vil kopiera adressa for palettfila over på utklippstavla. Du kan deretter lima inn adressa i ein tekstbehandlar.

Vis i filhandsamaren

  Vis i filhandsamar vil opna plasseringa av palettfila i standard filutforskar.

Slett palett

  Denne kommandoen fjernar paletten både frå palettdialogvindauget og frå lageret. Difor vert du alltid spurd om du verkeleg vil dette. Legg merke til at du berre kan fjerna palettar som du har installert sjølv, ikkje dei som følgjer med GIMP.

Oppdater palettane

  Denne kommandoen går i gjennom alle mappene dine på jakt etter palettar og legg nye funn til palettdialogvindauget. Dette er som oftast enklare enn å starta GIMP på nytt.

Eksporter som

  Undermenyen Eksporter som gjev deg fleire val for å eksportera den gjeldande paletten i fleire eksterne format. For tida er det støtte for desse formata: CSS Stylesheet, Java map, PHP dictionary, Python dictionary, Krita .kpl og Tekstfil. Kvar av desse vil opna eit dialogvindauge der du kan skriva inn eit filnamn og kvar den eksporterte fila skal lagrast.

Forskyv palett …

  Kommandoen opnar eit dialogvindauge.

  Denne kommandoen flyttar den siste fargen i paletten først. Talet du skriv inn, Forskyving, bestemmer kor mange gonger handlinga skal utførast.

  Dersom Forskyving er negativ, vert fargane flytt frå først til sist i fargelista.

  Figur 15.39. Eksempel på bruk av «Forskyv paletten»

  Ovanfrå og nedover: den opphavlege paletten, forskyv = 1, forskyv = 2.

Palett til fargeovergang

  Denne kommandoen lagar ein fargeovergang av alle fargane i paletten. Denne fargeovergangen vert den gjeldande og vert også lagra i overgangsdialogvindauget. Fargeovergangen vil innehalda like mange segment som det er fargar i paletten.

Palett til repeterande fargeovergang

  Denne kommandoen lagar ein repeterande fargeovergang av alle fargane i paletten. Denne fargeovergangen vert den gjeldande og vert også lagra i overgangsdialogvindauget og får eitt segment meir enn talet på fargar i paletten. Den venstre fargen i segmentet lengst til venstre får same fargen som den høgre fargen i segmentet lengst til høgre.

  Figur 15.40. Eksempel på «Palett til repeterande fargeovergang»

  Øvst den opphavlege paletten, deretter fargeovergangen laga med denne kommandoen.

Sorter paletten …

  Denne kommandoen opnar eit dialogvindauge der du kan sortera fargane i paletten ut frå bestemte kriterium. Viss paletten er skriveverna, vert det opna ein ny palett som vert sortert etter dei gjevne kriteria.

  Ein annan måte å sortera ein palett på er å bruka sorteringsinnstillingane i dialogvindauget Still opp fagrkartet på nytt.

  Fleire innstillingar i dette dialogvindauget er ikkje heilt forstått av oss som skriv denne handboka. Vi tar gjerne imot bidrag frå alle som veit korleis denne dokumentasjonen kan gjerast betre.

  Figur 15.41. Dialogvindauget «Sorter paletten»

  - Utval: Dette valet bestemmer korleis palettane skal sorterast. Bruken av det er dårleg dokumentert av utviklaren. Vi rår til å bruka berre standard Alle.

  - Skiveuttrykk: Dette valet bestemmer korleis paletten vert sortert når Skive/Matrise er vald ovanfor i Utval. Dokumentasjonen er henta frå koden:

    Når denne er tom, eller det er skrive inn `:` vert alle alle elementa valde.

    `:4,` eller `:4` lagar eit utval på 4 rader av alle fargane (lengda vert sett automatisk).

    `:1,4` vel dei 4 første fargane.

    `:,4` vel rader med 4 fargar (talet på rader vert sett automatisk).

    `:4,4` vel 4 rader med 4 fargar.

    `4:` vel ei enkelt rad med alle fargar etter 4, 4 inkludert.

    `4:,4` vel rader med 4 fargar med byrjing på 4 (talet på rader vert sett automatisk).

    `4:4,4` vel 4 rader med 4 fargar (16 fargar i alt) med byrjing i indeks 4.

    `4` er ulovleg (tvetydig).

  - Kanal som skal sorterast: Dette alternativet bestemmer ut frå kva type fargekanal korleis sorteringa skal skje.

  - Stigande: Når slått på vert sorteringa stigande. Når slått av, vert sorteringa søkkjande.

  - Sekundær kanal som skal sorterast: Dette alternativet bestemmer at den sekundære fargekanalen skal sorterast i tilfelle den første kanalsortering returnerer forskyvinga er negativ verdiar.

  - Stigande: Når slått på vert sorteringa stigande. Når slått av, vert sorteringa søkkjande.

  - Kvantisering: For tida udokumentert.

  - Partisjoneringskanal: Dette alternativet vert også brukt for å bestemma kkorleis sorteringa skal gjerast.

  - Partisjoneringskvantisering: Sette alternativet vert brukt saman med med dei førre.

#### 3.6.4. Paletthandsamaren

Figur 15.42. Paletthandsamaren

Paletthandsamaren vert brukt til to ting. Det eine er å velja forgrunns- og bakgrunnsfarge frå ein palett. Det andre er for å redigera ein palett. Du kan slå på paletthandsamaren for alle palettane i dialogvindauget, men du får berre lov til å gjere endringar i dei palettane du har lagt inn sjølv. Vil du gjera endringar i dei som kjem ferdiginstallerte med GIMP, må du først laga ein kopi og deretter arbeida på kopien. Alle endringar vert lagra automatisk når du avsluttar GIMP.

##### 3.6.4.1. Korleis slå på palettredigeringa

Paletthandsamaren er berre tilgjengeleg frå palettdialogvindauget ved å dobbeltklikka på ein palett, ved å trykkja på knappen «Rediger palett» nedst i dialogvindauget eller ved å velja «Rediger palett» i palettmenyen.

«Palettredigeraren» er eit dokkpanel som kan limast inn i andre dokkpanel. Sjå nærare om dette i Dokkpanel og innliming.

##### 3.6.4.2. Å bruka paletthandsamaren

Dersom du klikkar på ein av fargane i paletten, vert denne gjort til forgrunnsfarge, eller til bakgrunnsfarge dersom du samstundes held nede Ctrl-tasten. Det er desse fargane som vert viste i fargeområdet i verktøykassen.

Dobbeltklikkinga opnar også fargehandsamaren slik at du eventuelt kan redigera fargen, dersom paletten er slik at du får lov til dette.

Du kan opna menyen for paletthandsamaren ved å høgreklikka på visingsområdet for paletten. Funksjonane i denne menyen er stort sett dei same som for knappane nedst i dialogvindauget.

Like under biletet av paletten finn du ein tekstboks der du kan skriva inn namn på den valde fargen, eller «Utan namn» dersom han ikkje har noko namn. Dette namnet har ingen annan funksjon enn å gjera det lettare å hugsa fargen.

Til høgre for namneboksen finn du ei rute der du kan bestemma kor mange kolonnar paletten skal visast med i dialogvindauget. Også dette valet er utan effekt på bruken av paletten, berre korleis han skal sjå ut. Dersom du set valet til 0, vil GIMP bruka normalinnstillinga.

Nedst i dialogvindauget finn du nokre knappar som stort sett gjer det same som vala i menyen for paletthandsamaren. Knappane vert tilgjengelege ved å høgreklikka på ein farge i paletten. Her er knappane:

Rediger farge

  Sjå meir om denne knappen på nedanfor.

Ny farge frå forgrunnen

  Sjå meir om denne knappen på nedanfor.

Slett farge

  Sjå meir om denne knappen nedanfor.

Forminsk

  Sjå meirom denne knappen nedanfor.

Forstørr

  Sjå meir om denne knappen nedanfor.

Tilpass

  Sjå meir om denne knappen nedanfor.

#### 3.6.5. Sprettoppmenyen for paletthandsamaren

Menyen for paletthandhandsamaren er tilgjengeleg ved å høgreklikka på visinga av paletten i paletthandhandsamaren eller ved å gå inn via fanemenyen. Du kan gjera dei same operasjonane ved å bruka knappane nedst i dialogvindauget for paletthandhandsamaren.

Rediger farge

  «Rediger farge» opnar for ein fargehandsamar slik at du kan endra den valde fargen i palettoppføringa. Knappen er berre slått på dersom du har lov til å gjera endringar i paletten (altså ein palett ikkje levert saman med GIMP).

Ny farge frå forgrunn/bakgrunn

  Desse kommandoane lagar ein ny palettfarge ved å henta farge frå for- eller bakgrunnen som vist i verktøykassen.

Slett farge

  «Slett farge» vert brukt for å fjerna den valde fargeoppføringa frå paletten. Knappen er berre slått på dersom du har lov til å gjera endringar i paletten (altså ein palett ikkje levert saman med GIMP)..

Forminsk

  «Forminsk» vil redusera høgda i visinga av paletten.

Forstørr

  «Forstørr» vil auka høgda i visinga av paletten.

Tilpass

  Tilpassar høgda på palettvisinga til høgda på dialogvindauget.

Rediger den gjeldande paletten

  Når denne er avmerkt, som er normalinnstillinga, kan du redigera ein palett ved å klikka på han i dialogvindauget «palettar».

3.5. Dialogvindauget for fargeovergangar |  | 3.7. Tagging

Report a bug in GIMP Report a documentation error